Only different people change the world

rsz_a_man_called_ove_photo_by_tre_vanner_web

Ở sân bay bạn giúi vào tay quyển sách nhỏ bé, cùng lời giới thiệu dễ thương “Every seven-year-old deserves a superhero. That’s just how it is.” thì biết đến Fredrik Backman.

Có những cuốn sách mà khi lật giở đến những trang cuối cùng là một cảm giác rất đẹp đọng lại trong tâm trí. Thứ tình cảm ấm áp, cảm động, buồn bã và vui sướng hòa quyện vào nhau, lâng lâng như vừa trở về sau chuyến dạo chơi một chốn đào nguyên rực rỡ. Những tác phẩm như vậy vốn không dễ bắt gặp, nên lại càng phải cảm ơn anh, Fredrik Backman. Muốn trao gửi những lời yêu thương này cho tác phẩm đầu tay của Fredrik, ‘Người đàn ông mang tên Ove’. Lời cám ơn chân thành vì đã mang Ove đến với thế giới này, một nhân vật larger-than-life, một người đàn ông đã cứu rỗi lại hình ảnh tồi tệ của những gã đàn ông khác trên thế giới này.

Chưa có nhân vật chính nào đặc biệt với tôi như Ove. Người đàn ông năm mươi chín tuổi có tính cách khó gần, một “trái tim lớn” và “những nguyên tắc” bất di bất dịch. Tôi nghĩ đây ắt là một cơ duyên đẹp đẽ, khi được gặp Ove vào những ngày buồn bã và thất vọng về nhân tình thế thái, về sự đổi thay nhạt nhẽo và nông cạn của người, thì Ove xuất hiện như một sự cứu rỗi cho niềm tin vỡ nát. Ove là hình tượng lý tưởng hóa một nhân cách hoàn hảo trong mắt tôi; nghiêm túc, cần mẫn, trung thực, chân thành và tử tế – một người đàn ông chắc hẳn đã tuyệt chủng trong cuộc đời này. Tôi thích cách mà Fredrik xây dựng hình tượng cá nhân đối lập giữa Ove và Sonja đáng mến – người phụ nữ đã yêu thương gắn bó cả đời mình với người đàn ông mà trừ bà ra chẳng ai “yêu cho nổi”. Sự hoàn hảo đáng mến của Sonja là tấm gương soi chiếu trung thực nhất nhân cách cao quý của Ove. Yêu thương và nhẫn nại mà bà dành cho ông, tình cảm và sự săn sóc tận tình ông luôn muốn trao gửi đến bà là điều cảm động nhất tôi được tác giả gửi tặng qua trang sách. Câu chuyện của ông bà có tác dụng xoa dịu tinh thần còn to lớn hơn vốc thuốc chống trầm cảm mà tôi nuốt xuống mỗi đêm.

Những trằn trọc đau đớn mỗi đêm về sự tráo trở của con người, về tính cách bất toàn khiến bản thân bị xa lánh, về một thế giới nhạt nhẽo và nông cạn chỉ chạy theo giá trị kim tiền và những xu hướng dị dạng, về sự bất lực khi phải gồng mình thay đổi những giá trị quan mình trân trọng – một cách nào đó – đã được tác phẩm của Fredrik an ủi và trấn tỉnh lại. Tôi có thể sẽ già đi và chết đi trong cô độc, nhưng tôi tin vào sự hạnh phúc của Ove khi sống vững vàng với sự nghiêm chính của ông, tin vào việc vẫn có những người đáng yêu và tỉnh táo như Sonja để biết đâu là đá đâu là vàng, tin vào khả năng những cuốn sách vẫn luôn là những nơi chốn lánh nạn an toàn dù cuộc sống này có đau đớn và khó khăn đến thế nào. Vì rốt cuộc thì, đoạn cuối của ‘Người đàn ông tên Ove và một xã hội không cần đến ông’ là một đám tang đầy khách khứa đến tiếc thương và tiễn đưa con người đã giúp họ có một cuộc sống dễ dàng và vững chắc hơn, bằng những nguyên tắc chết tiệt của ông. Một đoạn kết có hậu.

A Man Called Ove – Người đàn ông tên Ove – Fredrik Backman – NXB Trẻ xuất bản năm 2017.

Ghi chép nhỏ của người cưỡi ngựa

cover-ghi-chep-nho

Phan Thị Vàng Anh
NXB Trẻ xuất bản tháng 3/2016

Mấy ngày Tết bị một cơn cảm cúm hành hạ lên xuống, chỉ có thể quẩn quanh trong nhà. Quyển sách nhỏ xinh này là phù hợp nhất cho khoảng thời gian ấy, vì có cả những bài viết riêng cho Tết, cho chuyện gói bánh chưng, cho nếp văn hóa đang dần bị mai một ở Hà Nội, ở Sài Gòn, ở Việt Nam. Không được ăn mứt dừa, chẳng được cắn hạt dưa, những ngày Tết mình cứ nhẩn nhơ gặm từng bài viết. Bệnh nằm nhà một mình nhưng tâm tình nhẹ nhõm như có người cùng trò chuyện.

Mấy năm trước Điêu nhi tặng mình quyển Nhân trường hợp chị Thỏ Bông, mình hả lòng hả dạ đọc Thảo Hảo đanh đá, chua ngoa vạch trần bao vấn đề của xã hội. Đi vài lần hội sách gom về Khi người ta trẻ, Hội chợ, lại thấy chị Vàng Anh thời trẻ chân chất đáng yêu thế không biết… Rồi bẵng đi một thời gian rất lâu, mình không đọc tác giả Việt Nam nữa trừ những người thật sự quen biết trên mạng. Duyên làm sao mà dạo loanh quanh trước Tết lại rinh về cuốn này.

Cũng lâu lắm rồi chị có xuất bản gì đâu. Mình thì chẳng đọc báo Nhân Dân hay Người Đô Thị để gặp được bài viết của chị. Lần gặp lại này, chị đã khác xưa, mà mình cũng khác. Duyên của mình với Thảo Hảo khi xưa là sự đồng điệu trong cách nhìn đời có phần gay gắt, bất mãn. Chị bảo rằng “Thời ấy ngông cuồng… là tuổi ba mươi lấy cái tuyệt vọng của đời mình mà nhìn đời khắc nghiệt… Giờ nghĩ lại vẫn còn rùng mình, sao mà hăng hái, hung hăng vậy.” Đến nay, chị bảo “…Tuổi này có muốn hung hăng nữa cũng không hung hăng được. Không còn cái tuổi dễ tức, dễ cười nữa.

Mình còn chưa chạm mốc ba mươi, nhưng cũng đã đến lúc muốn thu liễm lại, không muốn hung hăng hằn học với đời với người nữa. Không thể trở thành một thục nữ an tĩnh như Điêu nhi khi lòng mình vẫn ngổn ngang và cuộc sống vẫn còn trần tục. Chỉ là, mình không còn muốn tranh đấu với người đến sứt đầu mẻ trán, cũng không muốn bận tâm xem người ta nghĩ gì cảm thấy gì về mình, càng không muốn để ai khác có khả năng đả kích tổn thương mình. Mình cố gắng tập trung vấn đề vào nội tại, vào nhận thức, vào hành động của bản thân. Hôm nay xảy ra một chuyện làm mình nhận ra càng đa đoan càng quan tâm đến người khác lại càng làm cho cuộc sống thêm rối ren thêm mệt mỏi. Thế nên cần triệt tiêu hết, không quan tâm đến ai mà lui vào trong soi rõ nội tại của mình thế nào, xoa dịu sắp xếp yên ổn rồi dùng nội tại sáng trong nhất quán đó soi chiếu thế giới này.

Quay lại chuyện đọc sách, từ cái tựa đã thấy được nội dung nhỏ nhẹ, đơn giản của quyển sách. Mười chín bài tự sự của chị Vàng Anh về cách chị sống, chuyện chị thấy, chuyện chị nghĩ nên làm hay nên tránh. Tận lực tránh né cuộc sống công nghệ, chị nép mình sang một bên chiêm nghiệm cuộc sống chậm rãi và kỹ càng, có lúc thất vọng, có lúc cười buồn, có lúc thở dài đưa ra vài lời đề nghị mà nếu người có liên quan biết lắng nghe thì hay biết mấy, có lúc lại hăng hái phấn đấu tự ép bản thân làm được vài chuyện ra trò, có ích cho con chị, cho xã hội mai sau. Chị Thảo Hảo gay gắt ngày xưa đã trở thành một người phụ nữ tinh tế và bình tĩnh. Không hiểu sao đọc sách của chị mà cứ liên tưởng tới những vị đại hiệp giang hồ rửa tay gác kiếm lánh về quy ẩn vui thú điền viên, vẫn tròn vẹn một tấm lòng trượng nghĩa mong muốn sự ổn định bình an trong giang hồ, nhưng đã rõ cứ chém chém giết giết thì chẳng giải quyết được gì. Ước ao sao mình cũng có được tâm thế bình tĩnh thong dong ngắm nhìn và trân trọng cuộc sống như chị. Có chuyện đọc xong lại cảm thấy bản thân nên học tập chị, như không mua sắm phí phạm, đối xử tử tế với Trái Đất, bớt tò mò ganh đua trên mạng, đọc ba mươi trang sách mỗi ngày. Giọng điệu nhẹ nhàng thanh thản của chị cứ thế thủ thỉ khuyên bảo khiến lòng yên ả lại, tâm trí bớt ngổn ngang mà tinh thần thì thêm kiên định trong việc giáo dưỡng phát triển bản thân.

Như khi chị viết,

Những khi khó khăn vẫn phải gồng mình nghĩ rồi sẽ hết, lúc đang bình an thì nghĩ đây là đẹp nhất, ngày mai khó được thế này. Thôi không thắc mắc làm gì, chỉ biết còn được thong dong gói bánh chưng mỗi năm là trong lòng đã biết ơn, biết mọi thứ còn vuông vắn, biết mọi thứ còn tươi xanh…

Con của Noé

cover-con-cua-noe

Éric-Emmanuel Schmitt
Nguyễn Đình Thành dịch
Nhã Nam xuất bản tháng 11/2016

Bruxelles. Năm 1942, Joseph, cậu bé Do Thái lên bảy. Joseph được cha Pons, vị cha xứ chân chất và mẫu mực, nhận nuôi cùng hàng chục đứa trẻ Do Thái khác ở Villa Jaune tại ngoại ô.

Sách ngắn, vỏn vẹn 160 trang, dày nom phân nửa cuốn tạp chí Kinfolk. Đơn giản, chân thật và ấm áp như tâm hồn trẻ thơ, tuy viết về chiến tranh, về tôn giáo và có những nhân vật mãi mãi mất tích ở những trại tập trung.

Câu chuyện về một vị cha xứ nhưng không phải để tôn sùng một tôn giáo cụ thể, câu chuyện về chiến tranh và Đức quốc xã nhưng không tra tấn người đọc bằng sự tàn bạo của lịch sử, câu chuyện về hành trình khám phá tri thức của một cậu bé chưa trưởng thành nhưng lồng ghép khéo léo dòng kiến thức về triết lý tâm linh sâu xa của cả Công giáo lẫn Do Thái giáo.

Cảm giác dễ chịu và khoan khoái như nhìn thấy cầu vồng sau cơn mưa, như trưa hè nóng nực bắt được một cơn gió mát, như khi xưa đọc được “Một ngày mưa đẹp trời” cũng của Éric-Emmanuel Schmitt.

Một cứu cánh giữa bối cảnh ngày nào xem tin tức cũng thấy một thằng hề ngu ngốc da cam tóc vàng khua môi múa mép.