Chơi với đất

 

De-form pottery nằm trên một căn hộ chung cư nhỏ xinh tại Sài Gòn, ban công lộng gió trông ra rạch Thị Nghè, hồ bơi Yết Kiêu và đám thú đáng yêu tội nghiệp của Thảo Cầm Viên.

Chị hướng dẫn có gương mặt trẻ con và giọng nói dễ thương, vậy mà lớn hơn mình hai tuổi. Ít khi gặp người lạ mà mình không có cảm giác ngại ngùng khổ sở. Cứ ngỡ sẽ phải chật vật với bàn xoay như hồi hai mươi tuổi đi chơi Bát Tràng, nhưng chị lại hướng dẫn cách nặn đất bằng tay, từ tốn, chậm rãi, đơn sơ mà tác phẩm lại vẹn nguyên mang dấu ấn hình hài do chính mình nhào nắn.

Tình cờ gặp lại một người bạn cũ đang làm công việc điều chế men gốm ở de-form. Em làm mình cảm thấy cuộc sống của mình có chút ý nghĩa hơn trong một ngày tinh thần rệu rã. Chọn lựa xa lánh xã hội nhưng hóa ra, mình cũng đã góp nhặt được không ít những mối quan hệ tốt lành, với những con người biết trân trọng yêu mến nghệ thuật.

Ngồi đối diện là một cậu trai đến de-form làm tách trà tặng sinh nhật bạn. Cậu tỉ mẩn ngồi đánh bóng, mài dũa thân tách đến kĩ càng. Cả tâm tình đều dồn hết vào tác phẩm, mất hẳn một tiếng vẫn chưa hài lòng. Mình cảm thấy thật dễ thương, chỉ muốn bảo rằng cậu đã có tâm như thế, tách trà ấy có méo có vuông thì vẫn xinh đẹp biết nhường nào.

Buổi đầu chơi với đất đã tìm thấy một phương pháp thư giãn mới, thư thái và bình thản, không bị áp lực theo đuổi một tiêu chuẩn hoàn mỹ, không lo lắng cạnh tranh với bất cứ ai. Một buổi gặp gỡ ban đầu đầy hoan hỉ, và hứa hẹn những lần sau.

de-form đang có lớp học làm hoa sen gốm, miễn phí hướng dẫn, đất sét và học cụ – chỉ thu phí tráng men và nung nếu muốn có được tác phẩm hoàn thiện mang về nhà.

Ghi chép nhỏ của người cưỡi ngựa

cover-ghi-chep-nho

Phan Thị Vàng Anh
NXB Trẻ xuất bản tháng 3/2016

Mấy ngày Tết bị một cơn cảm cúm hành hạ lên xuống, chỉ có thể quẩn quanh trong nhà. Quyển sách nhỏ xinh này là phù hợp nhất cho khoảng thời gian ấy, vì có cả những bài viết riêng cho Tết, cho chuyện gói bánh chưng, cho nếp văn hóa đang dần bị mai một ở Hà Nội, ở Sài Gòn, ở Việt Nam. Không được ăn mứt dừa, chẳng được cắn hạt dưa, những ngày Tết mình cứ nhẩn nhơ gặm từng bài viết. Bệnh nằm nhà một mình nhưng tâm tình nhẹ nhõm như có người cùng trò chuyện.

Mấy năm trước Điêu nhi tặng mình quyển Nhân trường hợp chị Thỏ Bông, mình hả lòng hả dạ đọc Thảo Hảo đanh đá, chua ngoa vạch trần bao vấn đề của xã hội. Đi vài lần hội sách gom về Khi người ta trẻ, Hội chợ, lại thấy chị Vàng Anh thời trẻ chân chất đáng yêu thế không biết… Rồi bẵng đi một thời gian rất lâu, mình không đọc tác giả Việt Nam nữa trừ những người thật sự quen biết trên mạng. Duyên làm sao mà dạo loanh quanh trước Tết lại rinh về cuốn này.

Cũng lâu lắm rồi chị có xuất bản gì đâu. Mình thì chẳng đọc báo Nhân Dân hay Người Đô Thị để gặp được bài viết của chị. Lần gặp lại này, chị đã khác xưa, mà mình cũng khác. Duyên của mình với Thảo Hảo khi xưa là sự đồng điệu trong cách nhìn đời có phần gay gắt, bất mãn. Chị bảo rằng “Thời ấy ngông cuồng… là tuổi ba mươi lấy cái tuyệt vọng của đời mình mà nhìn đời khắc nghiệt… Giờ nghĩ lại vẫn còn rùng mình, sao mà hăng hái, hung hăng vậy.” Đến nay, chị bảo “…Tuổi này có muốn hung hăng nữa cũng không hung hăng được. Không còn cái tuổi dễ tức, dễ cười nữa.

Mình còn chưa chạm mốc ba mươi, nhưng cũng đã đến lúc muốn thu liễm lại, không muốn hung hăng hằn học với đời với người nữa. Không thể trở thành một thục nữ an tĩnh như Điêu nhi khi lòng mình vẫn ngổn ngang và cuộc sống vẫn còn trần tục. Chỉ là, mình không còn muốn tranh đấu với người đến sứt đầu mẻ trán, cũng không muốn bận tâm xem người ta nghĩ gì cảm thấy gì về mình, càng không muốn để ai khác có khả năng đả kích tổn thương mình. Mình cố gắng tập trung vấn đề vào nội tại, vào nhận thức, vào hành động của bản thân. Hôm nay xảy ra một chuyện làm mình nhận ra càng đa đoan càng quan tâm đến người khác lại càng làm cho cuộc sống thêm rối ren thêm mệt mỏi. Thế nên cần triệt tiêu hết, không quan tâm đến ai mà lui vào trong soi rõ nội tại của mình thế nào, xoa dịu sắp xếp yên ổn rồi dùng nội tại sáng trong nhất quán đó soi chiếu thế giới này.

Quay lại chuyện đọc sách, từ cái tựa đã thấy được nội dung nhỏ nhẹ, đơn giản của quyển sách. Mười chín bài tự sự của chị Vàng Anh về cách chị sống, chuyện chị thấy, chuyện chị nghĩ nên làm hay nên tránh. Tận lực tránh né cuộc sống công nghệ, chị nép mình sang một bên chiêm nghiệm cuộc sống chậm rãi và kỹ càng, có lúc thất vọng, có lúc cười buồn, có lúc thở dài đưa ra vài lời đề nghị mà nếu người có liên quan biết lắng nghe thì hay biết mấy, có lúc lại hăng hái phấn đấu tự ép bản thân làm được vài chuyện ra trò, có ích cho con chị, cho xã hội mai sau. Chị Thảo Hảo gay gắt ngày xưa đã trở thành một người phụ nữ tinh tế và bình tĩnh. Không hiểu sao đọc sách của chị mà cứ liên tưởng tới những vị đại hiệp giang hồ rửa tay gác kiếm lánh về quy ẩn vui thú điền viên, vẫn tròn vẹn một tấm lòng trượng nghĩa mong muốn sự ổn định bình an trong giang hồ, nhưng đã rõ cứ chém chém giết giết thì chẳng giải quyết được gì. Ước ao sao mình cũng có được tâm thế bình tĩnh thong dong ngắm nhìn và trân trọng cuộc sống như chị. Có chuyện đọc xong lại cảm thấy bản thân nên học tập chị, như không mua sắm phí phạm, đối xử tử tế với Trái Đất, bớt tò mò ganh đua trên mạng, đọc ba mươi trang sách mỗi ngày. Giọng điệu nhẹ nhàng thanh thản của chị cứ thế thủ thỉ khuyên bảo khiến lòng yên ả lại, tâm trí bớt ngổn ngang mà tinh thần thì thêm kiên định trong việc giáo dưỡng phát triển bản thân.

Như khi chị viết,

Những khi khó khăn vẫn phải gồng mình nghĩ rồi sẽ hết, lúc đang bình an thì nghĩ đây là đẹp nhất, ngày mai khó được thế này. Thôi không thắc mắc làm gì, chỉ biết còn được thong dong gói bánh chưng mỗi năm là trong lòng đã biết ơn, biết mọi thứ còn vuông vắn, biết mọi thứ còn tươi xanh…

Glory box

img_3808

yoko chiều mưa tháng Một

Lần cuối cùng đến yoko là một chiều thứ Hai cuối năm, quán đông kín người, ngồi nép một góc gần cửa sổ, xem In the Mood for Love của Vương Gia Vệ, ngắm Lương Triều Vỹ và Trương Mạn Ngọc tình tự với nhau.

Lần này quay lại yoko là để nghe nhạc. Lâu lắm, đã lâu lắm rồi mới đến yoko nghe nhạc. Không nhớ được lần cuối cùng là khi nào vì thật ra chỉ mới nghe nhạc ở yoko mỗi một lần, thời còn sinh viên lang thang quán này sang quán khác nghe tình ca. Lâu đến nỗi không còn gợi được chút ký ức nào, ngày hôm ấy là hôm nào, trời có đổ cơn mưa, ca sĩ nam hay nữ. Khi người ta đã thôi đếm nến trong ngày sinh nhật thì cũng là lúc có những ký ức cứ thế trôi đi mất khó lòng tìm lại được, huống chi là ký ức của tuổi trẻ buồn và cô quạnh.

Vài ngày trước Giao thừa, lại còn là một tối trời mưa, Yoko chỉ lác đác vài bàn có người. Bạn bảo mình đến yoko để nghe một cậu chàng tên Gia Cát, hát không xuất sắc nhưng rất thật, rất phiêu. Hôm ấy Gia Cát không xuất hiện, mình thì bị Tofu mê hoặc.

Khác với RFC, nghe nhạc ở quán cà phê khác với việc đắm mình tìm quên trong rock, bia rượu và thuốc lá, lại còn ở một quán cà phê màu gỗ trùng tên với vợ của một danh ca đã bị ám sát. Trong không khí lãng đãng hơi ấm của thời gian và kỷ niệm. Nữ ca sĩ có biệt danh đọc trại từ tên tiếng Việt của chị, đồng thời là tên gọi trong tiếng Nhật của thứ thức ăn trắng trẻo mịn màng làm từ đậu. Chị mặc chiếc váy hoa có lẽ bằng linen, chất liệu thô ráp nhưng mộc mạc, khoác thêm chiếc khăn to sụ ấm áp mang hoa văn thổ cẩm nhiều màu sắc. Chỉ sự hiện diện của chị cũng đủ khiến quán cà phê rung chuyển tách khỏi không gian đô thị cứng nhắc nặng nề mà hòa vào miền đồng nội mênh mông réo rắt tiếng cỏ cây mây gió. Mái tóc thô dày xõa tự nhiên, loăn xoăn sợi đen điểm bạc đem lại cảm giác chín chắn hơn thông tin về tuổi tác.


Chị hát nhạc vui, Beauty of the world, The birds and the bees, chất giọng trong trẻo cao vút mang âm hưởng đồng quê mộc mạc, có ý chiều chuộng khiến khách hàng vui vẻ, như một phương thức kinh doanh quen thuộc. Chỉ khi chị dốc cạn đáy lòng, giọng chị khàn đặc và trầm lắng, đôi khi như nấc như nghẹn hát Glory box của Portishead, khí chất của chị mới tuôn trào cuồn cuộn hiện hữu trong không khí, xoắn lấy người nghe, xồng xộc khuấy đảo nội tâm của thính giả. Âm nhạc và khí chất như thế, dễ khiến tim đau đớn, dễ khiến người ta mất bình tĩnh, dễ khơi gợi lại vết thương lòng còn chưa kịp chữa lành.

I’m so tired of playing
Playing with this bow and arrow
Gonna give my heart away
Leave it to the other girls to play
For I’ve been a temptress too long

Give me a reason to love you
Give me a reason to be a woman
I just wanna be a woman

Sự chú ý cho lời ca tiếng nhạc dần bị phân tán mà chỉ chú tâm vào từng nét cảm xúc trên gương mặt chị, dù ánh đèn ở Yoko cứ khiến hình ảnh trước mắt hóa ra mờ ảo. Chỉ có khí chất vô hình là luôn luôn rõ ràng trần trụi. Có thứ khí chất bản thân luôn xa lánh, không thể nào gần gũi, thứ thần thái sang trọng kiêu sa của những cô gái sống trong giàu sang nhung lụa vô lo vô nghĩ. Họ không xấu, thậm chí còn là những người con gái xinh đẹp và hòa nhã, nhưng bản thân vốn không thể cảm thấy yêu mến thân quen với những người không cùng một thế giới, nội tâm được tô vẽ bởi hai bảng màu khác nhau. Có một loại khí chất tăm tối, đau khổ và nhiệt thành của những người bị tổn thương (vulnerable) trong cuộc sống. Tofu khi hát những lời ca buồn bã nghẹn ngào toát ra khí chất nghệ sĩ cuồn cuộn mãnh liệt âm u thiêu đốt cả không gian.

Bài hát chất chứa sự u uất của người phụ nữ. Vài lời giới thiệu của bạn không rõ ràng bằng nét nhíu mày thể hiện những đắng cay, tiếng nấc nghẹn trầm đục thể hiện sự bất lực của mộng mơ vụn vỡ từ người đang cất lời ca tiếng hát. Mất mát và đau khổ có phải đã quá nhiều mới qua lời hát tuôn chảy thành hình ảnh thành không gian thành bóng tối bao trùm lên tất cả. Khi hát, chị được là chính mình, chị được âm nhạc cứu rỗi và chữa lành.

Khi viết, tôi mong được là chính mình, tôi chờ mong được cứu rỗi.

I don’t think all writers are sad, she said. I think it’s the other way around – all sad people write.

― Lang Leav

Con của Noé

cover-con-cua-noe

Éric-Emmanuel Schmitt
Nguyễn Đình Thành dịch
Nhã Nam xuất bản tháng 11/2016

Bruxelles. Năm 1942, Joseph, cậu bé Do Thái lên bảy. Joseph được cha Pons, vị cha xứ chân chất và mẫu mực, nhận nuôi cùng hàng chục đứa trẻ Do Thái khác ở Villa Jaune tại ngoại ô.

Sách ngắn, vỏn vẹn 160 trang, dày nom phân nửa cuốn tạp chí Kinfolk. Đơn giản, chân thật và ấm áp như tâm hồn trẻ thơ, tuy viết về chiến tranh, về tôn giáo và có những nhân vật mãi mãi mất tích ở những trại tập trung.

Câu chuyện về một vị cha xứ nhưng không phải để tôn sùng một tôn giáo cụ thể, câu chuyện về chiến tranh và Đức quốc xã nhưng không tra tấn người đọc bằng sự tàn bạo của lịch sử, câu chuyện về hành trình khám phá tri thức của một cậu bé chưa trưởng thành nhưng lồng ghép khéo léo dòng kiến thức về triết lý tâm linh sâu xa của cả Công giáo lẫn Do Thái giáo.

Cảm giác dễ chịu và khoan khoái như nhìn thấy cầu vồng sau cơn mưa, như trưa hè nóng nực bắt được một cơn gió mát, như khi xưa đọc được “Một ngày mưa đẹp trời” cũng của Éric-Emmanuel Schmitt.

Một cứu cánh giữa bối cảnh ngày nào xem tin tức cũng thấy một thằng hề ngu ngốc da cam tóc vàng khua môi múa mép.